पायथन में लिस्ट्स केवल डेटा स्टोर करने के लिए नहीं, बल्कि गणितीय गणनाओं के लिए भी उपयोगी हैं। math मॉड्यूल और लिस्ट कॉम्प्रिहेंशन का उपयोग करके विभिन्न ऑपरेशन किए जा सकते हैं।
उदाहरण 1: मैथ फ्लोर फंक्शन
import math
data = 21.6
print('21.6 का फ्लोर:', math.floor(data))
आउटपुट
21.6 का फ्लोर: 21
उदाहरण 2: लिस्ट का वेटेड एवरेज (भारित औसत)
cost = [23, 10, 5, 32, 41]
weight = [10, 20, 30, 40, 50]
weighted_sum = sum(c * w for c, w in zip(cost, weight))
total_weight = sum(weight)
weighted_avg = weighted_sum / total_weight
print(f"वेटेड एवरेज: {weighted_avg}")
आउटपुट
वेटेड एवरेज: 72.84444444444445
उदाहरण 3: ट्रिग्नोमेट्रिक फंक्शन्स
import math
degree = 180
radian = math.radians(degree)
print(f'कोण (रेडियन): {radian}')
print(f'sin: {math.sin(radian)}')
print(f'cos: {math.cos(radian)}')
print(f'tan: {math.tan(radian)}')
आउटपुट
कोण (रेडियन): 3.141592653589793 sin: 1.2246467991473532e-16 cos: -1.0 tan: -1.2246467991473532e-16
महत्वपूर्ण मैथ फंक्शन्स
| फंक्शन | विवरण |
|---|---|
ceil(x) | x से बड़ा या बराबर सबसे छोटा पूर्णांक |
floor(x) | x से छोटा या बराबर सबसे बड़ा पूर्णांक |
fabs(x) | x का निरपेक्ष मान |
factorial(x) | x का फैक्टोरियल |
fmod(x, y) | x/y का शेषफल |
sqrt(x) | वर्गमूल |
pow(x, y) | x की घात y |
log(x, base) | लघुगणक |
exp(x) | e^x |
degrees(x) | रेडियन को डिग्री में बदलें |
radians(x) | डिग्री को रेडियन में बदलें |
लिस्ट पर वेक्टर ऑपरेशन्स (NumPy के साथ बेहतर)
# बिना NumPy - एलिमेंट-वाइज जोड़ a = [1, 2, 3] b = [4, 5, 6] sum_list = [x + y for x, y in zip(a, b)] print(sum_list) # [5, 7, 9] # NumPy के साथ (अनुशंसित बड़े डेटा के लिए) import numpy as np arr1 = np.array([1, 2, 3]) arr2 = np.array([4, 5, 6]) print(arr1 + arr2) # [5 7 9]
सलाह: सरल ऑपरेशन्स के लिए बिल्ट-इन फंक्शन्स पर्याप्त हैं, लेकिन बड़े पैमाने पर संख्यात्मक गणना के लिए NumPy का उपयोग करें।